Waarom de scriptie vervangen wordt door een praktijk portfolio & lange praktijk toets

Shiatsu is een praktijkgericht en lichaamsgericht vak. Theoretische kennis is noodzakelijk, maar uiteindelijk moet een shiatsu therapeut kunnen waarnemen, voelen, afstemmen, behandelen en tijdens een behandeling kunnen bijsturen. Daarom heb ik besloten de scriptie als onderdeel van het eindexamen te laten vervallen. Vanaf jaargang 2026/2027 komt er een lange praktijktoets en een praktijkportfolio voor in de plaats.

De scriptie heeft zeker waarde

Ik wil vooropstellen dat een goed geschreven scriptie heel waardevol is. Je verdiept je gedurende langere tijd in één onderwerp en leert daardoor veel over een bepaalde klacht, een doelgroep en twee specifieke (wonder)meridianen.

• Je leert literatuur zoeken, informatie ordenen en theorie onderbouwen.
• Je volgt meerdere behandelingen rond hetzelfde thema en leert veranderingen herkennen.
• Je oefent met het beschrijven en verantwoorden van behandelkeuzes.
• Je krijgt meer kennis over één klacht en de mogelijke energetische patronen daarachter.

Dat zijn zinvolle leerervaringen. De vraag is alleen of een scriptie de beste en meest betrouwbare manier is om te beoordelen of iemand klaar is om als shiatsu therapeut te werken. Naar mijn mening is dat niet het geval.

Waarom de scriptie geen goede eindtoets meer is

1. Een goed geschreven tekst zegt weinig over de handen

Een scriptie laat zien of iemand informatie kan verzamelen, structureren en goed kan schrijven. Maar je leest er niet in af of iemand subtiele veranderingen onder de handen voelt, een hara- of rugdiagnose goed uitvoert, passende druk geeft of goed afstemt op de ontvanger. Iemand kan uitstekend schrijven en toch nog onvoldoende praktisch vaardig zijn. Andersom kan een gevoelige en bekwame behandelaar moeite hebben met academisch schrijven. Binnen ons vak vind ik het niet juist dat schrijfvaardigheid zo zwaar weegt in de beoordeling van beroepsbekwaamheid.

2. Door AI is een scriptie minder betrouwbaar geworden

AI kan teksten structureren, literatuur samenvatten, conclusies formuleren en zelfs reflecties schrijven. Daardoor is steeds moeilijker vast te stellen welk deel werkelijk het eigen denken en de eigen kennis van de student is. Een professioneel geschreven scriptie is dus niet automatisch meer een betrouwbare afspiegeling van wat iemand zelf begrijpt en kan toepassen.

3. Veel diepgang, maar te weinig breedte

Tijdens een scriptie werk je vaak maandenlang met één klacht en twee wondermeridianen. De andere zes wondermeridianen, andere klachten, verschillende Yin- en Yang-constituties en andere behandelstrategieën krijgen in die periode veel minder aandacht. Een beginnend therapeut is juist gebaat bij brede praktijkervaring en moet leren omgaan met veel verschillende mensen, klachten en hulpvragen.

4. Energetisch werk past niet in een onderzoeksmodel

Shiatsu behandelt niet alleen een klacht. We behandelen de mens als geheel en stemmen af op wat zich in het moment laat zien. Twee mensen met dezelfde klacht kunnen een totaal verschillend energetisch patroon hebben. Behandel je iedereen volgens een vast protocol, dan botst dat met de essentie van shiatsu. Behandel je iedereen volledig op maat, dan zijn de behandelingen onderling nauwelijks te vergelijken. De uitkomsten van een kleine scriptiestudie zijn daarom vooral leerzaam voor de student zelf, maar geven zelden stevig bewijs.

5. De onderzoeksvraag kan belangrijker worden dan de cliënt

Binnen een scriptie werk je vanuit een gekozen onderzoeksvraag. Daardoor ligt de focus niet meer volledig op wat de cliënt nodig heeft. Een therapeut moet juist een eerdere gedachte kunnen loslaten wanneer het lichaam iets anders laat zien. Binnen een scriptie kan dat nauwelijks, en misschien krijgt de cliënt op dat moment daardoor niet de beste behandeling. Dat is nooit de bedoeling.

6. Reflecteren op papier is niet hetzelfde als handelen in het moment

Een scriptie laat vooral zien hoe iemand achteraf over een behandeling schrijft. In de praktijk gaat het om wat er tijdens de behandeling gebeurt. Hoe maak je echt contact met de mens achter de klacht? Wat merk je op en wanneer stuur je bij? Hoe reageer je op een onverwachte lichamelijke of emotionele reactie, of juist als er niets gebeurt? En wat doe je als je zelf vastloopt? Deze vaardigheden zijn essentieel en worden veel beter zichtbaar in een praktijkexamen.

7. De tijd kan beter besteed worden

Een scriptie vraagt veel tijd voor onderzoeksopzet, vragenlijsten, verwerking van gegevens, bronvermelding, schrijven en corrigeren. Diezelfde tijd kun je gebruiken om meer cliënten met verschillende klachten te behandelen, meer combinaties van (wonder)meridianen te oefenen en vaker feedback te krijgen. Voor een lichaamsgericht beroep draagt die brede praktijkervaring veel meer bij aan het eindniveau. Daarbij heb ik gezien hoeveel stress het scriptieproces opleverde, en je kunt je terecht afvragen hoe zinvol dat is.

Van scriptie naar praktijktoets en portfolio

Het vervallen van de scriptie betekent niet dat theorie en reflectie minder belangrijk worden, of dat het eindexamen makkelijker wordt. Integendeel. Dit besluit is genomen om studenten beter voor te bereiden op de praktijk, de plek waar het echt gebeurt. Theorie blijft belangrijk, maar moet zichtbaar worden op de plek waar zij betekenis krijgt.

Afstuderen bestaat vanaf jaargang 2026/2027 uit drie onderdelen:

• een lange praktijktoets met een echte cliënt en klacht (praktisch en mondeling);
• een praktijkportfolio van 45 behandelverslagen;
• een theoretische eindtoets.

De lange praktijktoets

De praktijktoets gaat veel zwaarder wegen en is een afspiegeling van de echte praktijk. Je laat zien dat je met een cliënt:

• een professionele intake kunt uitvoeren;
• waarnemingen kunt verzamelen en met elkaar kunt verbinden;
• een diagnose (hara, vijf elementen, rugdiagnose) kunt uitvoeren en onderbouwen;
• een behandelplan kunt maken zonder er star aan vast te houden;
• een volledige behandeling veilig, technisch juist en energetisch afgestemd kunt uitvoeren;
• tijdens de behandeling subtiel kunt waarnemen, voelen en bijsturen;
• theoretische kennis mondeling kunt toepassen en vragen kunt beantwoorden;
• eerlijk en professioneel kunt reflecteren op je eigen handelen.

De praktijktoets in jaar 3 wordt zo een optelsom van alles wat je in drie jaar hebt geleerd.

Het praktijkportfolio

De eisen aan theoretische onderbouwing, verslaglegging en reflectie worden niet lager. Jaar 3 staat in het teken van de acht wondermeridianen en het breed leren behandelen van uiteenlopende klachten en energetische patronen. In jaar 2 voer je al 50 behandelingen uit met verslag. In jaar 3 volgen er 45, waarin je de kennis van alle drie de jaren toepast: diagnose, klassieke meridianen, wondermeridianen, drukpunten, yu-points, bo-points, reguleringspunten, gate points en de vier shins. Samen vormen deze verslagen het portfolio.

Dat is geen verzameling korte beschrijvingen. Ieder verslag laat zien hoe je informatie verzamelt, energetische verbanden legt, keuzes maakt, die keuzes onderbouwt en kritisch reflecteert. Elk verslag bevat:

1. Intake en hulpvraag
2. Waarnemingen en diagnose
3. Behandelplan en behandelstrategie
4. Theoretische onderbouwing
5. Uitvoering van de behandeling
6. Bijsturen tijdens de behandeling
7. Resultaten en vervolg
8. Persoonlijke reflectie (dit onderdeel weegt zwaar)

Het portfolio moet laten zien dat je breed hebt geoefend: met verschillende klachten en behandelkeuzes, en met zowel de klassieke meridianen als de wondermeridianen. Het wordt beoordeeld op volledigheid, inhoudelijke diepgang, theoretische onderbouwing, klinisch en energetisch redeneren, professionele verslaglegging en persoonlijke reflectie. Alleen het aantal verslagen is dus niet genoeg. De kwaliteit van het denken, behandelen en reflecteren moet er duidelijk uit spreken.

AI en het portfolio

Het portfolio moet een eerlijke weergave zijn van je eigen kennis, redeneren en ontwikkeling. Verslagen, analyses, onderbouwingen en reflecties laten schrijven door AI is daarom niet toegestaan. Alleen een laatste controle op spelling en grammatica mag, zolang de inhoud volledig je eigen werk is. Iedere student moet alle onderdelen van het portfolio zelfstandig kunnen onderbouwen en mondeling kunnen toelichten.

De kern van mijn besluit

De scriptie bood verdieping en heeft studenten in het verleden veel geleerd. Toch vind ik haar niet de meest passende afsluiting van een opleiding tot shiatsu therapeut. Ons prachtige ambacht wordt niet uitgeoefend achter een bureau, maar in echt en diep contact met een mens die onze hulp zoekt, met de handen op het lichaam en van hart tot hart verbonden.

Hoofd, hart, handen en hara.

Energetische wijsheid en shiatsu worden al generaties lang van leermeester op leerling overgedragen. In Japan worden geen scripties geschreven. Dat is iets wat in het Westen is bedacht, mede door verzekeraars, om kunstmatig een niveau vast te stellen.

Shiatsu gaat niet om de hoeveelheid theoretische kennis. Het gaat juist om loskomen daarvan, en loskomen van alles willen duiden en verklaren. Energetisch werk is in wezen magisch. Wonderlijk. Alles wat we willen verklaren komt voort uit een geest die zoekt naar bewijs en zekerheid.

Zuivere shiatsu is the Art of Healing. Meer zakken uit het hoofd, weg van bedachte theorie, redenaties en bewijs. Echte shiatsu gaat om echte lichamelijke en emotionele verbinding, waarmee we de Ki in beweging zetten en het zelfhelende vermogen stimuleren.

Daarom kies ik voor een lange praktische eindtoets met een praktijkportfolio. Die laten beter zien wat iemand werkelijk kan: niet alleen wat iemand weet of op papier zet, maar hoe kennis, waarneming, intuïtie, techniek, mens-zijn en professioneel handelen samenkomen in een echte aanraking. Een aanraking waardoor iemand geraakt wordt.

Want uiteindelijk wordt ons vak niet zichtbaar in een scriptie, maar in de aandachtige ontmoeting met de mens achter de klacht, op de futon.

‍